مقاله 2. دوره دوم، شماره 23، آبان 1396

دانلود اصل مقاله

نویسندگان:

علیرضا مظلوم1، عنایت‌اله نصیری جهان‌آباد2، فتح‌اله حاجتی2

 

1- استادیار، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس (نویسنده مسئول)

2- دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات

 

چکیده

از جمله قواعدی که در تعدیل یا تکمیل نصوص شرعی کاربرد موثر دارد و احکام فرعی فراوانی از آن متفرع شده است، قاعده لاضرر یا قاعده نفی ضرر است. با آنکه نصوص شرعی متعددی بعنوان مدرک قاعده مزبور مورد استناد فقها واقع شده است. اما بدون تردید، قبح ضرر و حسن جلوگیری از آن و در نتیجه نهی از اضرار، از احکامی است که عقل، صرف­نظر از متون شرعی یا ادله نقلی، به آن حکم می­‌کند و از مستندات عقلیه است. قاعده­ لاضرر یکی از ۴ یا ۵ قاعده­ کلی است که بسیاری از فقهای اسلام آن را اساس تشکیل فقه دانسته‌اند؛ از این­رو، بررسی و مطالعه­ این قاعده در مذاهب فقهی و در نتیجه، بهره‌مندی از نظرات در ابعاد مختلف آن ضروری به نظر می­‌رسد. این قاعده مهمترین مستند برای جلوگیری از اعمال ضروری است و از هر ضرر مادی و معنوی به آبرو، مال و جان مومنان منع می‌نماید. باتوجه به مطالب ذکر شده پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی به بررسی مبانی فقهی قاعده لاضرر و لاضرار می پردازد. همچنین یافته­‌ها حاکی از آن است که قاعده لاضرر یکی از مهمترین قواعد فقهی است و دلیل روایی قاعده لاضرر منحصر در حدیث نبوی نیست و در قضایا و موارد مختلف این دستور از سوی پیامبر اسلام (ص) و اهل بیت (ع) نیز صادر گردیده است.

 

واژگان کلیدی: قاعده لاضرر، لاضرار، مباحث فقهی.